ՀՅԴ Հայաստանի Գերագույն մարմնի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Քրիստինե Վարդանյանը գրում է.

«2 գրաֆիկ ՀՀ արտաքին հետախուզական ծառայության 2026 թ. զեկույցից:

1֊ին գրաֆիկը ցույց է տալիս, որ 2025 թ. օգոստոսի 8֊ից հետո Ադրբեջանը, այդ թվում պետական լրատվականները սկսել են ավելի շատ խոսել «Արևմտյան Ադրբեջան» (իրականում Հայաստանը զավթելու) կոնցեպտի մասին՝ շուրջ 30%֊ով ավելի շատ։

2֊րդ գրաֆիկը ցույց է տալիս, որ Ադրբեջանը շարունակում է ավելի շատ զինվել՝ ռազմական բյուջեն գնալով աճում է։ Սա ՀՀ֊ում ռազմական բյուջեի կրճատման, ծառայության ժամկետի նվազեցման ֆոնին։

Սա ընդդիմությունը չի ասում, սա փաստում է անգամ Փաշինյանի Արտաքին հետախուզական ծառայությունը։ Հիմա ինքներդ ասեք, Ադրբեջանն ինչի՞ է պատրաստվում»։

ՀՀ արտաքին հետախուզության ծառայությունը հրապարակել է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին ռիսկերի վերաբերյալ 2026 թվականի տարեկան զեկույցը, որտեղ ներկայացված են տարածաշրջանային զարգացումների և երկրի անվտանգությանը սպառնացող հիմնական մարտահրավերները։

Զեկույցում նշվում է, որ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ձեռք բերված համաձայնության արդյունքում 2026 թվականին ռազմական էսկալացիայի հավանականությունը դարձել է գրեթե անհավանական, իսկ խաղաղության ինստիտուցիոնալացման հնարավորությունը՝ բարձր։ Նշվում է, որ երկկողմ բարձրաստիճան բանակցությունների, ինչպես նաև ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի ակտիվ ներգրավմամբ ձեռք բերված Վաշինգտոնյան հռչակագրի և «Խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին» համաձայնագրի նախաստորագրման արդյունքում զգալիորեն նվազել է ռազմական բախման ռիսկը։

Արտաքին հետախուզության գնահատմամբ՝ 2026 թվականին քիչ հավանական են ոչ միայն լայնամասշտաբ ռազմական գործողությունները, այլև նույնիսկ տեղային միջադեպերը, որոնք ռազմաքաղաքական մտադրությամբ չեն պայմանավորված։

Զեկույցում կանխատեսվում է, որ 2026 թվականին հնարավոր է առաջընթաց սահմանագծման և սահմանազատման գործընթացում, ինչպես նաև երկկողմ առևտրատնտեսական նախաձեռնությունների, հասարակությունների երկխոսության և հումանիտար հարցերում։ Տարածաշրջանային ենթակառուցվածքների ապաշրջափակման դեպքում նույնպես ակնկալվում է առաջընթաց, ինչը կարող է խթանել տարածաշրջանային լայնածավալ տնտեսական նախագծերի իրականացումը։

Միևնույն ժամանակ, ծառայությունը զգուշացնում է, որ կապակցվածության ապահովման գործընթացների դեմ կարող են ակտիվանալ տարածաշրջանում սեփական ազդեցությունը պահպանելու և ընդլայնելու շահեր հետապնդող պետությունների վնասակար գործողությունները։ Նշվում է նաև, որ Ադրբեջանի և այլ դերակատարների կողմից Հայաստանի ինքնիշխանությունը հարցականի տակ դնող խոսույթը կարող է նպաստել այդ ռիսկերի նյութականացմանը։

Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ադրբեջանի կողմից պետական մակարդակով առաջ տարվող այսպես կոչված «արևմտյան Ադրբեջանի» և «արևմտյան ադրբեջանցիների վերադարձի» խոսույթին։ Ծառայության գնահատմամբ՝ այս քարոզչությունը երկարաժամկետ հեռանկարում էականորեն բացասաբար է ազդում խաղաղության կառուցման վրա և լուրջ ռիսկեր է ստեղծում տարածաշրջանային կայունության համար։

Զեկույցում նշվում է, որ Վաշինգտոնյան հռչակագրից հետո Ադրբեջանը ոչ միայն չի նվազեցրել, այլ էականորեն ակտիվացրել է այս քարոզչությունը։ Վերլուծության համաձայն՝ ադրբեջանական իշխանամետ և պետական լրատվամիջոցներում «արևմտյան Ադրբեջանի» թեմայով հրապարակումները օգոստոսի 8-ից հետո աճել են շուրջ 36 տոկոսով։

Արտաքին հետախուզության ծառայությունը որպես առաջնահերթ խնդիր է սահմանում գնահատել, թե որն է Ադրբեջանի կողմից «արևմտյան ադրբեջանցիների վերադարձի» քաղաքականության իրական նպատակը։ Մասնավորապես ուսումնասիրվում է՝ արդյո՞ք այդ խոսույթը նպատակ ունի հակամարտությունը նոր ձևաչափով տեղափոխել Հայաստանի տարածք, թե այն Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական սակարկման գործիք է, այդ թվում՝ Ղարաբաղի հայերի վերադարձի թեմային հակազդելու համար։

Միևնույն ժամանակ զեկույցում նշվում է նաև Ադրբեջանի ռազմական ծախսերի շարունակական աճը։ Ծառայության գնահատմամբ՝ ռիսկային է ոչ միայն ռազմական բյուջեի ավելացումը, այլ նաև այն փաստը, որ դրա աճի տեմպերը զգալիորեն գերազանցում են այլ ոլորտների ֆինանսավորումը և հաճախ իրականացվում են հենց այդ ոլորտների հաշվին։

Թեև Հայաստանն ու Ադրբեջանը հայտարարում են՝ գնում են խաղաղության, կամ ինչպես Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն է հայտարարել՝  «մենք սովորում ենք, թե ինչ է նշանակում խաղաղ ապրել, մենք արդեն մի քանի ամիս է՝ խաղաղության մեջ ենք ապրում», սակայն ադրբեջանական կողմի տարբեր քայլեր հակառակն են վկայում։

«Ադրբեջանցիների նպատակներում փոփոխություն չկա»,- Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց փաստաբան Րաֆֆի Ասլանյանը։

Օրերս առաջ նա ֆեյսբուքյան գրառում էր արել՝ ուշադրություն հրավիրելով այն հանգամանքի վրա, որ Ադրբեջանում արտադրվող «Բասարգեչար» գինու, որը լայնորեն վաճառվում է ասիական և ամերիկյան շուկաներում, պիտակին պատկերված է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզը, իրենց պնդմամբ՝ որպես «արևմտյան ադրբեջան», Սևանա լիճը՝ որպես «Գոյչա».

«Հարգելի’ մարտունեցիներ, սա Ադրբեջանում արտադրվող «Բասարգեչար» գինին է, որը լայնորեն վաճառվում է ասիական և ամերիկյան շուկաներում։ Գինու պիտակին պատկերված է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզը, իրենց պնդմամբ՝ որպես «արևմտյան ադրբեջան», Սևանա լիճը՝ որպես «Գոյչա», մեր հայրենի Մարտունին, որը քարտեզում կոչում են Ղարանլուխ, իմ ծննդավայր Վարդաձոր գյուղն Ադամխան անունով է ներկայացված։ Դուք ինչպե՞ս եք հավատում սրանց հետ խաղաղություն կերտելու փաշինյանական «կտերին» ու այդքան նիկոլամոլ եք, թե՞ ձեզ թվում է ադրբեջանցին կատակ է անում, արցախցիների ճակատագիրը ձեզ դաս չի՞ դարձել»։

Ր. Ասլանյանի այս գրառումից հետո ադրբեջանցիները «հարձակում» էին գործել. տարբեր կայքեր, էջեր  հրապարակել էին փաստաբանի այս գրառումն ու գրել, որ Հայաստանում «հիստերիա է ադրբեջանական գինու պիտակի պատճառով»։

«Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությանը քննադատելը՝  նրա կողմնակիցներն ու ադրեջանցիներն արձագանքում են նույն կերպ։

Նրա կողմնակիցներն արձագանքում են, բայց մեծ մասը չի էլ հասկանում, թե ինչի մասին է խոսքն այն իմաստով, որ  նրա կառավարումը վտանգ է Հայաստանի համար, իսկ ադրբեջանցիներն արձագանքում են՝ իբրև թե լռեցնեն այն մարդկանց, որոնք քննադատում են Փաշինյանին. Փաշինյանը Հայաստանի գրավման համար իրենց կարևորագույն զենքն է, երբ որ այդ զենքը փորձում են իրենց ձեռքից վերցնել, իրենք վայնասուն են բարձրացնում»,- ասաց Ր.Ասլանյանը։

Ըստ նրա, հետաքրքիրն  այն է, որ ադրբեջանական ԶԼՄ-ներում քննադատությունը թեև մեծ ծավալ է կազմում, բայց ոչ մի տեղ չի նշվում, օրինակ, «ինչու եք նման բան ասում,  մենք որևէ հավականություն չունենք Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի նկատմամբ». «Որևէ նման միտք չկա, ընդամենը անուղղակիորեն փորձում են հասկացել՝ լռեք, մինչև կհասնենք Երևան։

Այսինքն, ոչ թե արձագանքում են՝ ինչու եք ժողովուրդների խաղաղությանը վնասում, մենք որևէ հավականություն չունենք։ Նման միտք ամբողջ լրատվական դաշտում չկա»։

Նա նշեց, որ ադրբեջանական գինին վաղուց է արտադրվում. «Իմ ասածն այն է, որ նրանց նպատակներում փոփոխություն չկա։

Իսկ Հայաստանի իշխանություններն արձագանքելու դեպքում պետք է ասեին՝ եթե նախկինում արտադրում էիք, հասկացանք, իսկ հիմա մենք գնում ենք խաղաղության, հիմա ինչո՞ւ եք արտադրում նման պիտակով»։