Քանի որ Միացյալ Նահանգները խորանում է Իրանի հետ հակամարտության մեջ, Հայաստանը վտանգում է հայտնվել կրակի գծում: Բարձրաստիճան պաշտոնյաների այցելությունները, տրանսպորտային միջանցքները, ռազմական մատակարարումները և Նիկոլ Փաշինյանի բացահայտ աջակցությունը ստեղծում են հուսալի դաշինքի պատրանք: Բայց արդյո՞ք այս բարեկամությունն իսկապես անվտանգ է։

2026 թվականի ապրիլը Մերձավոր Արևելքից անհանգստացնող լուրեր բերեց: ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսի և Իրանի խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆի միջև Իսլամաբադում ժամեր շարունակ տեղի ունեցած բանակցությունները արդյունք չտվեցին: Վաշինգտոնն ու Թեհրանը չկարողացան համաձայնության գալ, և լայնածավալ ռազմական գործողությունների վտանգը կրկին իրական է: Այս ֆոնին տարածաշրջանային անվտանգության հարցը ավելի ու ավելի է բարձրացվում Հարավային Կովկասի համատեքստում. արդյո՞ք փոքր Հայաստանը կդառնա գործարքի առարկա գերտերությունների մեծ խաղում։

Ֆորպոստ Իրանի հյուսիսային սահմաններին

Թեհրանի համար ԱՄՆ ներկայությունը Հարավային Կովկասում ներկայացնում է շատ իրական աշխարհաքաղաքական ճնշում իր սահմանների վրա: Վաշինգտոնի նոր ռազմավարության կենտրոնական տարրը «Trump Way for International Peace and Prosperity» (TRIPP) նախագիծն է՝ տրանսպորտային միջանցք Սյունիքով, Հայաստանով։ Պաշտոնապես սա խաղաղ տնտեսական նախագիծ է, որը միացնում է Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ։ Թեհրանը դրան այլ կերպ է վերաբերվում։

TRIPP-ը գալիս է այլ համաձայնագրերով. 9 միլիարդ դոլարի ամերիկյան ներդրում միջուկային էներգիայի ոլորտում, 500 միլիոն դոլարի տվյալների կենտրոն Nvidia-ի հետ համատեղ, որը կառավարվում է Firebird ստարտափի կողմից։ Ամերիկյան չիպեր, ամերիկյան ռեակտորներ, ամերիկյան միջանցք։ Հայաստանը դառնում է ոչ միայն գործընկեր, այլև մեթոդաբար հաստատված հենակետ։

Իրանի գերագույն առաջնորդի խորհրդական Ալի Աքբար Վելայաթը ուղղակիորեն հայտարարել է, որ TRIPP-ը կհարթի ճանապարհը ԱՄՆ-ի կամ ՆԱՏՕ-ի ռազմական ներկայության համար Իրանի սահմանի երկայնքով։ «Փորձը ցույց է տալիս, որ ամերիկացիները սկզբում մտնում են զգայուն շրջաններ ենթադրաբար տնտեսական նախագծերով, բայց աստիճանաբար նրանց ներկայությունը ընդլայնվում է ռազմական և հետախուզական նպատակներով», – զգուշացրել է նա։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը կտրականապես մերժել է իր հյուսիսային սահմաններում ցանկացած աշխարհաքաղաքական փոփոխություն։

Ռազմական լոգիստիկան` որպես պատերազմի նախանշան

Թեհրանի խոսքերը հաստատվում են գործողություններով։ 2026 թվականի փետրվարի սկզբին մոնիթորինգային ծառայությունները գրանցել են ԱՄՆ ռազմական տրանսպորտային ակտիվության աճ տարածաշրջանում։ ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը մոտ 35 բեռնատար թռիչք են իրականացրել դեպի Հայաստան և Ադրբեջան, որոնցից ամենաշատը՝ 20-ը, Հայաստանն է ստացել։ Թռիչքների մեծ մասը կատարվել է Եվրոպայում ամենամեծ ամերիկյան բազայից՝ Գերմանիայի Ռամշտայնից։ Ռազմական վերլուծաբանները նշում են, որ սա ոչ միայն լոգիստիկա է, այլև կամուրջ կառուցելու խնդիր։ Հանրապետությունը վերածվում է օպերատիվ թիկունքային գոտու, որը հեռու է հակամարտության ուղիղ գծերից, բայց կարևոր է հնարավոր գործողությունների մատակարարման համար։

2026 թվականի փետրվարի վերջից ԱՄՆ-ն և Իսրայելը ռազմական գործողություններ են իրականացնում Իրանի դեմ։ Ի պատասխան՝ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը հարձակվել է տարածաշրջանում ամերիկյան ընկերությունների տվյալների կենտրոնների վրա. Բահրեյնում գտնվող Amazon-ի օբյեկտը մասամբ ոչնչացվել է։ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը իր «օրինական ռազմական թիրախների» ցանկում ներառել է 18 ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերություն, այդ թվում՝ Microsoft-ը, Google-ը, Apple-ը, Meta-ն, Oracle-ը և Nvidia-ն՝ նույն ընկերությունները, որոնց ենթակառուցվածքները այժմ համակարգված կերպով հայտնվում են Հայաստանում։

Սա հարց է առաջացնում, որը հայ քաղաքական գործիչները նախընտրում են բարձրաձայն չտալ. եթե Իրանը ամերիկյան տվյալների կենտրոնները համարում է օրինական ռազմական թիրախներ, ինչպե՞ս կդիտարկի հայ-ամերիկյան կենտրոնը՝ Nvidia չիպերով, որը գտնվում է իր սահմանից ընդամենը մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա։ Թեհրանն այժմ հարձակվում է ԱՄԷ-ի և Բահրեյնի թիրախների վրա։ Սակայն Երևանն ավելի մոտ է։

Հայ բնակչությունը նույն հարցն է տալիս։ Gallup International-ի 2026 թվականի ապրիլին անցկացված հարցման համաձայն՝ հայերի գրեթե 38%-ը բարձր է գնահատում երկրի՝ Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև պատերազմի մեջ ներքաշվելու ռիսկը։ Խորհրդարանի անդամ Արթուր Խաչատրյանը հրապարակավ հարցրել է. «Պատկերացրեք, որ վաղը Իրանից 50,000, 100,000 փախստականներ ժամանեն Հայաստան։ Արդյո՞ք կառավարությունն ունի ծրագիր»։ Պատասխան չի եղել։

Փախստականների ալիք և պատերազմի ուրվական

Սովորական քաղաքացիների համար հիմնական վտանգը կայանում է ոչ թե քաղաքական խաղերի, այլ նրանց կյանքին սպառնացող անմիջական ռիսկերի մեջ։

Իրանը պաշտոնապես զգուշացրել է, որ չի հանդուրժի ամերիկյան զորքերի ներկայությունը իր սահմանին, և Թեհրանն ունի արձագանքելու կարողություն: Էսկալացիայի դեպքում հարվածները կարող են թիրախավորել ցանկացած ենթակառուցվածք, որը Իրանը համարում է «կրկնակի օգտագործման», լինի դա տվյալների կենտրոն, թե TRIPP լոգիստիկ կենտրոններ։

Շատ ավելի վախեցնող է մարդասիրական փլուզման հավանականությունը: Վերլուծաբանները կարծում են, որ եթե հակամարտությունը վերածվի լայնածավալ պատերազմի, Հայաստանը կարող է հայտնվել Իրանից եկող 150,000-300,000 փախստականների ալիքի տակ: Նույնիսկ լավատեսական կանխատեսումների համաձայն՝ հանրապետությունը դժվարությամբ կտեղավորի 50,000-60,000 մարդու, ինչը կստեղծի հսկայական մարտահրավերներ անվտանգության և սոցիալական կայունության համար։

«Լռակյաց կառավարիչը» և աջակցության գինը

Միևնույն ժամանակ, ամերիկյան իստեբլիշմենթի դիրքորոշումը Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի նկատմամբ բյուրեղյա պարզ է: 2026 թվականի փետրվարին Երևան կատարած այցի ժամանակ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսը պարզապես բանակցություններ չի վարել, նա աննախադեպ քայլ է արել՝ հրապարակայնորեն աջակցելով Փաշինյանին առաջիկա ընտրություններում: Վենսը նրան նկարագրել է որպես երկարատև գործընկերություններ կառուցելու ունակ անձնավորություն: Վաշինգտոնի տեսանկյունից Փաշինյանը հարմար և կանխատեսելի գործընկեր է, որը ապահովում է ամերիկյան ենթակառուցվածքային և լոգիստիկ ծրագրերի անխափան իրականացումը Իրանի սահմանին: «Եթե իմ աջակցությունը որևէ բանի արժե, ապա նա անկասկած ունի այն», – հայտարարել է ԱՄՆ փոխնախագահը համատեղ մամուլի ասուլիսում: Թե որքանով է այս «աջակցությունը» օգտակար հենց Հայաստանի համար, առանձին հարց է: Եվ պատասխանը այնքան վարդագույն չէ, որքան կցանկանար պաշտոնական Երևանը։

Օրբանի ուրվականը. քաղաքական նախազգուշացում

Այնուամենայնիվ, պատմությունը մեզ սովորեցնում է. Վաշինգտոնի աջակցությունը քաղաքական փլուզման դեմ երաշխիք չէ: Հունգարիան վերջին օրինակն է: Երկար տարիներ Վիկտոր Օրբանը համարվում էր ամերիկյան աջերի ֆավորիտը՝ ստանալով հանրային աջակցություն Դոնալդ Թրամփից և Ջ.Դ. Վենսից: Հունգարիայի ընտրություններից ընդամենը հինգ օր առաջ Վենսը կոչ արեց Բուդապեշտին քվեարկել գործող վարչապետի օգտին: Սակայն դա չփրկեց Օրբանին: Նա պարտվեց 2026 թվականի ապրիլի 12-ի ընտրություններում՝ իշխանությունը զիջելով ընդդիմությանը: Իր դաշնակցի պարտությունից հետո Վենսն ինքը խոստովանեց, որ սա «շատ վատ» էր Միացյալ Նահանգների համար, բայց փաստացի ընդունեց ազդեցության կորուստը։

Փաշինյանը ռիսկի է դիմում կրկնելու իր հունգարացի գործընկերոջ ճակատագիրը։ Ստանալով ամերիկյան ուժեղ աջակցություն և հանրային հավանություն՝ նա դառնում է արտաքին միջավայրի պատանդը։ Եթե աշխարհաքաղաքական քամիները փոխվեն կամ TRIPP-ը խնդիրների հանդիպի, այս աջակցությունը կարող է անհետանալ նույնքան արագ, որքան ժամանեց։ Եվ այդ դեպքում Հայաստանի վարչապետը կմնա մենակ հիասթափված ընտրազանգվածի հետ, որը դեռևս չի հասկացել Վաշինգտոնի հետ այդքան սերտ կապերի արժեքը։

Նվերների պատրանքը

Փաշինյանի քաղաքականության քննադատները ավելի ու ավելի են հարցնում. ի՞նչ է ստանում Հայաստանը նման զիջումների և ռիսկերի դիմաց։ Վենսի հետ համաձայնագրերի փաթեթը ներառում է 11 միլիոն դոլարի արժողությամբ անօդաչու թռչող սարքերի վաճառք և քաղաքացիական միջուկային համագործակցության համաձայնագիր։ Սակայն այս «նվերները» գունատվում են այն փաստի համեմատ, որ Հայաստանը, ըստ էության, համաձայնվում է ռազմավարական միջանցքի նկատմամբ ԱՄՆ վերահսկողությանը և հանդուրժում է աճող ռազմական ներկայությունը։ ԱՄՆ-ն ձեռք է բերում լծակներ Իրանի հյուսիսային սահմանների և Ռուսաստանը շրջանցող տարանցիկ ճանապարհների վրա, մինչդեռ Հայաստանը ռիսկի է դիմում ներքաշվել ուրիշի պատերազմի մեջ և դառնալ առևտրի կենտրոն։

Ի՞նչ է կատարվում կուլիսներում

ԱՄՆ-ն առաջ է մղում TRIPP-ը նույնիսկ Իրանի հետ պատերազմի թեժ պահին. սա շատ բան է ասում Վաշինգտոնի առաջնահերթությունների մասին։ Միջանցքը անհրաժեշտ է ոչ թե այն պատճառով, որ այն լավ է Հայաստանի համար։ Այն անհրաժեշտ է, քանի որ այն փակում է Իրանի մուտքը Հարավային Կովկաս և հաստատում է ամերիկյան տարանցիկ վերահսկողություն ռազմավարական առումով կարևոր տարածաշրջանի նկատմամբ՝ հաջորդ 99 տարիների ընթացքում։

Այս պայմանավորվածության մեջ Հայաստանը ոչ թե օգնություն ստացող գործընկեր է, այլ զարգացող տարածք։ Տվյալների կենտրոններ ամերիկյան չիպերով, ամերիկյան տեխնոլոգիաներով միջուկային ռեակտորներ, ամերիկյան վերահսկողության տակ գտնվող երկաթուղի։ Այս ամենը ստեղծում է ենթակառուցվածքային կախվածություն, որը գործնականում անհնար կլինի խզել մի քանի տարվա ընթացքում։

Փաշինյանը կարող է մտածել, որ խելացի խաղ է խաղում՝ հավասարակշռելով տերությունների շահերը և ստանալով ներդրումներ։ Սակայն պատմությունը ցույց է տալիս, որ երբ Վաշինգտոնը հրապարակայնորեն առաջնորդին «իր թևի տակ» է վերցնում, դա միշտ չէ, որ լավ լուր է հենց առաջնորդի համար։ Օրբանն արդեն գիտակցել է դա։

Ամերիկյան աջակցությունը վարկ է, որը վաղ թե ուշ պետք է մարվի։ Եվ եթե այդ վարկի տոկոսները արտացոլվեն փախստականների ալիքներով և հրթիռային հարվածների սպառնալիքով, ապա Հայաստանի ժողովուրդը, թերևս, պետք է հարցնի իր վարչապետին. արդյո՞ք նա պատրաստ է կիսել Օրբանի ճակատագիրը, որի կարիերան փլուզվեց անմիջապես այն բանից հետո, երբ Վաշինգտոնը այլևս նրա կարիքը չուներ։

ԱՏԵԼՈւԹՅԱՆ ԵՎ ԱՐՀԱՄԱՐՀԱՆՔԻ ԼԵԶՈւՆ՝ «ԽԱՂԱՂՈւԹՅԱՆ» ՄԱՍԻՆ ԶՐՈւՅՑՆԵՐՈւՄ

Անցած շաբաթ հարևան Ադրբեջանի լրատվամիջոցները մեծ ուշադրություն էին սևեռել միանգամից երեք թեմաների, որոնք ուղղակիորեն առնչվում են Հայաստանին ու հայերին։ Հրապարակումները, որոնք նվիրված էին «1918 թվականի մարտի 31-ի ցեղասպանությանը» և 2016 թվականի, այսպես կոչված, Ապրիլյան մարտերի տասնամյակին, խիտ հագեցած էին հակահայկական ամենակոշտ նարատիվներով։ Պարադոքսալ կերպով՝ դրանց կողքին տեղ էին գտել բաքվեցի փորձագետների հեգնական-բարյացակամ դատողությունները Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության «դրական ձեռքբերումների» մասին։

«ՑԵՂԱՍՊԱՆՈւԹՅՈւՆՆԵՐԻ ՄՐՑԱՎԱԶՔ»՝ ՄԵԿ ՄԱՍՆԱԿՑՈՎ

«Ադրբեջանցիների ցեղասպանության օրը» Ադրբեջանում նշվում է ամեն տարի՝ սկսած 1998 թվականի մարտի 31-ից։ Հերթական նման «տարելիցից» հինգ օր առաջ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հրապարակավ կոչ էր անում խաղաղությամբ հետաքրքրված կողմերին՝ դադարեցնել փոխադարձ մեղադրանքները. «Ցեղասպանությունների այս մրցավազքը պետք է կանգ առնի։ Մեր տարածաշրջանում բոլորը բոլորին մեղադրում են ցեղասպանության մեջ»։ Հիշեցնենք, որ հենց Հայաստանում Հայոց ցեղասպանության թեման այժմ կառավարության կողմից մեկնաբանվում է որպես «անժամանակ» ու «անտեղի», իսկ այս թեմայով ցանկացած խոսակցություն ու քննարկում որակվում է որպես «պատերազմի հրահրում»։ Ցեղասպանության թանգարանի տնօրեն Էդիտա Գզոյանը ստիպված էր եղել աշխատանքից ազատման դիմում գրել միայն այն պատճառով, որ էքսկուրսիա էր անցկացրել ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի համար ու նրան Արցախի մասին գիրք էր նվիրել։

Ստիպված ենք փաստել, որ հայաստանյան վարչապետի այս բոլոր կոչերն ու նախկինում արված «ընդառաջ քայլերը» ադրբեջանական կողմից ցուցադրաբար անտեսվեցին։ Ավելին՝ ադրբեջանական պետական ու մերձպետական լրատվամիջոցներում հակահայկական հիստերիայի մեդիա «ներարկումը» Երևանից հնչող հերթական խաղաղասիրական կոչերից հետո ավելի ուժեղ ստացվեց, քան նախորդ տարիներին։

Հրապարակումների ընդհանուր ուղղվածությունը սահմանեց Ադրբեջանի պաշտոնական պետական լրատվական գործակալությունը՝ azertag.az-ը։ Դրա ձևակերպումները «տարընկալումների» համար որևէ տեղ չեն թողնում։ «Ձգտելով իրականացնել «մեծ Հայաստանի» գաղափարը՝ հարևան ժողովուրդների հողերի օկուպացիայի միջոցով, հայերն ամբողջ պատմության ընթացքում էթնիկ զտումներ, տեղահանություններ ու ցեղասպանություն են իրականացրել մեր հայրենակիցների նկատմամբ»․ ահա այս խոսքերով է պաշտոնական Բաքվի խոսափողն սկսում իր հոդվածը։

Իսկ նյութն ավարտվում է այսպես. «Ամբողջ պատմության ընթացքում մեր ժողովրդի դեմ հայերի կատարած բոլոր հանցագործությունների պատասխանը տրվեց Հայրենական պատերազմում, որն սկսվեց 2020 թվականի սեպտեմբերին ու տևեց 44 օր։ Ավելի քան երկու դար տևած այն վայրագությունների վրեժը, որոնք կատարել են պատրանքային «մեծ Հայաստանի» մասին երազող հայերը, մեր շեհիդների վրեժը լուծվեց մարտի դաշտում՝ հաղթանակած Գերագույն գլխավոր հրամանատար Իլհամ Ալիևի ղեկավարությամբ»։

ԲԱՔՈւՆ ԽՈՍՈւՄ Է ՈՉ ԹԵ ԿԱՅՈւՆ ԵՎ ՀԱՎԱՍԱՐԱԶՈՐ ԽԱՂԱՂՈւԹ  ՅԱՆ, ԱՅԼ՝ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ԳԵՐԻՇԽՈՂ ԴԻՐՔԻ ԱՄՐԱՊՆԴՄԱՆ, ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ Ու ՀԱՅԵՐԻ ՀԱՄԱՐ «ԱՐԺԱՆԻ ՊԱՏԺԻ» ԵՎ ԱԴՐԲԵՋԱՆՑԻՆԵՐԻ «ՄԵԾ ՎԵՐԱԴԱՐՁԻ» ՄԱՍԻՆ։

Ինչպես տեսնում ենք, ադրբեջանական պաշտոնական լրատվամիջոցների հրապարակումներում չկա «խաղաղության հռետորաբանության» նշույլ անգամ՝ նույնիսկ հեռավոր անցյալի վերաբերյալ։ Ընդհակառակը, հետևողականորեն առաջ է մղվում դրա ուղղակի ու կոշտ կապը վերջին իրադարձությունների ու հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների ներկա վիճակի հետ։ Դրանց մոտ ապագան դիտարկվում է ոչ թե «խաղաղության», «համագործակցության» և «թշնամական նարատիվներից հրաժարվելու» միջոցով, այլ բացառապես Բաքվի ինչ-որ «արդարացի», «պատմականորեն հիմնավորված» և «ռազմական ուժով ամրապնդված» պահանջների պրիզմայով, որոնք հայկական կողմը պարտավոր է անվերապահորեն կատարել։

«ՄԵԾ ՎԵՐԱԴԱՐՁ ՀԱՅԱՍՏԱՆ»

«Պատմական հավակնությունների միջոցով՝ դեպի նոր պահանջներ» նույնատիպ տրամաբանությամբ էր զարգանում նաև անցնող շաբաթների ընթացքում ադրբեջանական ԶԼՄ-ների համար կարևոր մեկ այլ թեմա՝ 2016 թվականի, այսպես կոչված, Ապրիլյան մարտերի տասնամյակը։

Կառավարական 1news.az կայքը դրանք նկարագրում է հետևյալ արտահայտություններով. «Հայաստանի ջախջախիչ պարտությունը փոշիացրեց հայության կողմից տարիներով սերմանվող կարծրատիպը՝ իբր հայկական բանակի «անպարտելիության» մասին, և ցույց տվեց հայ-ադրբեջանական հակամարտության համատեքստում «սառեցված» տերմինի ողջ կեղծիքը … Այդ պարտությունը ցնցեց Հայաստանը, պառակտեց հայ հասարակությունն ու խորը ճեղքվածք առաջացրեց նրա հանցավոր ռազմաքաղաքական ղեկավարության մեջ»։

Իշխանամետ vesti.az պորտալը վստահորեն գիծ է քաշում 2016 թվականի իրադարձություններից դեպի Ադրբեջանի այն նարատիվներն ու պահանջները, որոնք ուղղակիորեն վերաբերում են հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների ներկային ու մոտ ապագային. «Ապրիլյան փորձը լոկ տեսություն չմնաց։ 2018 թվականին այն դրսևորվեց Նախիջևանի գործողությամբ, որտեղ նոր ռազմավարական դիրքեր զբաղեցվեցին։ 2020 թվականին՝ 44-օրյա Հայրենական պատերազմի ընթացքում, այն իրականացվեց ամբողջ ծավալով… 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանն ավարտեց իր ինքնիշխանության վերականգնումը… Այսօր՝ տասը տարի անց, ապրիլյան մարտերն ընկալվում են ոչ թե որպես առանձին գործողություն, այլ որպես մի մեծ պատմության՝ Վերադարձի Պատմության առաջին գլուխ»։

ԴԱՐՁՅԱԼ, ԻՆՉՊԵՍ ԵՎ «1918 ԹՎԱԿԱՆԻ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈւԹՅԱՆ» ԴԵՊՔՈւՄ, ԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ ԿՈՂՄԸ ՕՐԱԿԱՐԳԻՑ ՉԻ ՀԱՆՈւՄ «ՓՈԽԱԴԱՐՁ ԹՇՆԱՄԱՆՔԻ ՀՆԱՑԱԾ ՆԱՐԱՏԻՎՆԵՐՆ», ԻՆՉՊԵՍ ԱՅԴ ՄԱՍԻՆ ՆՐԱՆԻՑ ԵՐԲԵՄՆ ԽՆԴՐՈՒՄ Է (ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԲԱՐ ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ ՍԵՓԱԿԱՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈւԹՅՈւՆԻՑ) ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՂԵԿԱՎԱՐՈւԹՅՈւՆԸ։ ԸՆԴՀԱԿԱՌԱԿԸ, ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԲԱՔՈւՆ ՑՈւՑԱԴՐԱԲԱՐ ՈւԺԳՆԱՑՆՈւՄ Է ԴՐԱՆՔ։ ԵՎ ԱՅԴ ՖՈՆԻՆ ԱՌԱՋ Է ՔԱՇՈւՄ ԱՐԴԵՆ ՆՈՐ՝ ՄԻԱՆԳԱՄԱՅՆ ԿՈՆԿՐԵՏ Ու ՄՈՏ ԱՊԱԳԱՅԻՆ ՄԻՏՎԱԾ «ՀԱՎԱԿՆՈւԹՅՈւՆՆԵՐ»։ ԱՅՆՊԻՍԻՔ, ԻՆՉՊԻՍԻՔ ԵՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ ՈւՂՂՎԱԾ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ՝ ԱՊԱՀՈՎԵԼ ԱԴՐԲԵՋԱՆՑԻՆԵՐԻ «ՄԵԾ ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ» ԻԲՐԵՎ ԹԵ ԻՐԱՎԱՄԲ ԻՐԵՆՑ ՊԱՏԿԱՆՈՂ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՈՂԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԲԱՔՎԻ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ՊԱՏՄԱԳՐՈւԹՅԱՆ ՄԵՋ ՆՇՎՈւՄ ԵՆ ՈՐՊԵՍ «ԱՐԵՎՄՏՅԱՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆ»։

«ԼԱՎ ՎԱՐՉԱՊԵՏ»՝ «ՎԱՏ ՀԱՅԵՐԻ» ՀԱՄԱՐ

Վերջին շաբաթների ընթացքում ադրբեջանական լրատվամիջոցներում ծավալված հակահայկական հիստերիայի ֆոնին հատկապես ցայտուն ու անսպասելի են դիտվում նույն աղբյուրների հեգնական-բարյացակամ հրապարակումները՝ նվիրված Հայաստանի ներկայիս ղեկավարությանը։ Կրկին ընդգծենք. Հայաստանի վարչապետին հաճախ գովաբանում են բառացիորեն հենց նույն ադրբեջանական լրատվամիջոցներն ու հեղինակները, որոնք հարևան էջերում ամեն կերպ անիծում են հայերին ու Հայաստանը։

Օրինակ՝ caliber.az կայքի համար Մաթանաթ Նասիբովայի վերլուծական հոդվածում հայաստանյան ներկայիս վարչապետի գործունեությունն ադրբեջանական շահերի պրիզմայով գնահատվում է որպես «անվտանգության և զարգացման երաշխիք». «Փաշինյանն ավելի ու ավելի հաստատուն հավատարմություն է ցուցաբերում Ադրբեջանի հետ խաղաղության քաղաքականությանը, ինչն անկասկած կնպաստի ինչպես հենց Հայաստանի, այնպես էլ տարածաշրջանի զարգացմանը»։

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻՆ ՀԱՃԱԽ ԳՈՎԱԲԱՆՈւՄ ԵՆ ՀԵՆՑ ԱՅՆ ՆՈւՅՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ ԶԼՄ-ՆԵՐՆ Ու ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐԸ, ՈՐՈՆՔ ՀԱՐԵՎԱՆ ԷՋԵՐՈւՄ ԱՄԵՆ ԿԵՐՊ ԱՆԻԾՈւՄ ԵՆ ՀԱՅԵՐԻՆ ՈՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ։

Բայց նույն Մաթանաթ Նասիբովան իր մյուս հրապարակումներում հազիվ թաքցրած արհամարհանքով ու ակնհայտ գոռոզությամբ պարբերաբար Հայաստանն անվանում է «այդ երկիրը», խոսում նրա համար «հեղինակության վերաձևակերպման» անհրաժեշտության մասին (նկատի ունենալով, որ Հայաստանի ներկայիս հեղինակությունը բավարար չէ), օգտագործում է այնպիսի դարձվածքներ, ինչպիսիք են «հայերի, այսպես կոչված, ցեղասպանությունը», հայ գերիներին ու անհետ կորածներին հավասարեցնում է «նացիստական առաջնորդներին» և այլն։

Պաշտոնական Բաքվի վերահսկողության տակ գտնվող լրատվամիջոցներում նկատելի ակտիվություն է ցուցաբերում սկանդալային բլոգեր Ռոման Բաղդասարյանը, որին այնտեղ մեջբերում են որպես «հեղինակավոր լրագրող»։ Նա երախտապարտ ադրբեջանցի ընթերցողին հայտնում է. «Չնայած հիբրիդային պատերազմներին, չնայած մեծ քանակությամբ ֆեյքերին՝ (Հայաստանի) վարչապետի վարկանիշն անընդհատ աճում է, որովհետև այստեղ և՛ խաղաղության օրակարգն է, և՛ դպրոցների, մանկապարտեզների շինարարության շարունակությունը։ Շանսերը շատ բարձր են։ Ես վայրկյան անգամ կասկած չունեմ, որ Փաշինյանը կհաղթի։ Ես դրանում վստահ եմ 100%-ով»։

Ռոման Բաղդասարյանին դժվար է «հարգարժան փորձագետ» և գրագետ կանխատեսող համարել։ Ի սկզբանե նա ադրբեջանական ԶԼՄ-ների սիրելին դարձավ այն բանի համար, որ բազմիցս արցախցիներին անվանել է «թմրամոլներ», «ալկոհոլիկներ», «դավաճաններ» ու «մարդասպաններ»։ 2025 թվականի մայիսին Հայաստանի Քննչական կոմիտեն նույնիսկ քրեական գործ էր հարուցել Բաղդասարյանի նկատմամբ՝ նրա վիրավորական արտահայտությունների կապակցությամբ։ Սակայն այդ գործը հետագայում որևէ զարգացում այդպես էլ չստացավ։ Ուստի պաշտոնական ադրբեջանական լրատվամիջոցների ամենաթարմ հրապարակումներում (2026 թվականի մարտ) Բաղդասարյանը Փաշինյանին ընդդիմադիր բոլոր քաղաքական գործիչներին արդեն բացահայտ անվանում է «հանցագործներ, ավազակներ ու մարդասպաններ»։

ԱԽՈՐԺԱԿՆ ՈւՏԵԼԻՍ Է ԲԱՑՎՈւՄ

Գեթ մեկ քայլ չնահանջելով հակահայկական հռետորաբանությունից լայն իմաստով՝ ադրբեջանական քաղաքական փորձաքննությունը երբեմն չափազանց անկեղծ է գտնվում Հայաստանի ներկայիս կառավարության այն գործողությունների գնահատականներում, որոնք օգուտ են բերում Բաքվին։

Այսպես, բաքվի «Atlas» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար Էլխան Շահինօղլուն Modern.az-ի էջերում հնչեցնում է հետևյալ գնահատականները. «Փաշինյանը նաև որոշակի մեթոդներ է կիրառում… արդարացիորեն վախեցնում է հայ հասարակությանը՝ հայտարարելով, որ արմատականների ընտրությունը կհանգեցնի Ադրբեջանի հետ պատերազմի, և նշում է, որ նոր պատերազմում հայերի կորուստներն ավելի մեծ կլինեն։ Այս հարցում նա միանգամայն իրավացի է»։ Նույն Էլխան Շահինօղլուն ողջունում է Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ հարձակումները. «Փաշինյանի գլխավոր նպատակներից մեկը եկեղեցու պառակտումն է։ Ես հավատում եմ, որ այդ կերպ նա կհասնի իր նպատակին»։ Հենց ինքը՝ Շահինօղլուն, դատելով նրա ավելի վաղ հրապարակումներից, այն բանի կողմնակիցն է, որ Հայաստանը, «որը բազմիցս դավաճանել ու հարվածներ է հասցրել Ադրբեջանին», «վերջապես ճանաչի իր տարածաշրջանի իրականությունը, որտեղ ամենաուժեղ պետությունն Ադրբեջանն է»։

«Խաղաղությունը ոչ միայն համաձայնագիր է, այլև հոգեվիճակ»,– ասել էր Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մարտի 26-ին՝ հենց այն ժամանակ, երբ հերթական անգամ կոչ արեց դադարեցնել «ցեղասպանությունների մրցավազքը»։ Սակայն ադրբեջանական լրատվամիջոցների օրակարգում խորասուզվելուց հետո հիմնավոր կասկածներ են առաջանում, որ մեր հարևանների «հոգեվիճակը» տեղավորվում է խաղաղ բարիդրացիության ռազմավարության մեջ։ Սա անտեսելը դժվար է։

ՀԱՅ-ԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈւԹՅՈւՆՆԵՐԸ ԲԱՔՎՈւՄ ԱՌԱՅԺՄ ԴԻՏԱՐԿՎՈւՄ ԵՆ ՈՉ ԹԵ ՈՐՊԵՍ ԼԻԱՐԺԵՔ ԵՎ ՀԱՎԱՍԱՐԱԶՈՐ ԽԱՂԱՂՈւԹՅԱՆ ՀԱՍՆԵԼՈւ ՈւՂԻ, ԱՅԼ ԱՎԵԼԻ ՇՈւՏ ՈՐՊԵՍ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆՈւՄ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ԳԵՐԻՇԽՈՂ ԴԻՐՔԻ ԱՄՐԱՊՆԴՄԱՆՆ ՈւՂՂՎԱԾ ԱՎԵԼԻ ԼԱՅՆ ԿՈւՐՍԻ ՏԱՐՐ, ՈՐՊԵՍ ՄԻ ՏԵՍԱԿ «ԱՐԺԱՆԻ ՊԱՏԻԺ» ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ Ու ՀԱՅԵՐԻ ՀԱՄԱՐ, ՈՐՊԵՍ «ՎԵՐԱԴԱՐՁԻ ՊԱՏՄՈւԹՅԱՆ» ՆՈՐ ԳԼՈւԽ, ՈՐԸ ՆԵՐԱՌՈւՄ Է «ԱՐԵՎՄՏՅԱՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ» ՍՏԵՂԾՈւՄԸ ՀԵՆՑ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՆԵՐՍՈւՄ ԿԱՄ ԴՐԱ ՓՈԽԱՐԵՆ։

Դժվար է հավատալ, որ այս բոլոր պահանջներն ու հավակնությունները ինչ-որ կերպ կվերանան ինքնուրույն, եթե դրանք պարզապես անտեսվեն, կամ առավել ևս՝ ի պատասխան Երևանից հնչող խաղաղասիրական ազդակների։ Առայժմ մենք տեսնում ենք, որ նման ազդակները միայն ուժեղացնում են ճնշումն ու բարձրացնում «սպասումների նշաձողը»։ Միակ բանը, որ մենք առայժմ իրականում տեսնում ենք, այդպիսի «ազդակների» անմիջական հեղինակների նկատմամբ վերաբերմունքի հեգնական մեղմացումն է։

Հայաստանի տնտեսության և ազգային ինքնության իրական պատկերը

Տնտեսական ցուցանիշներն ու իրականությունը

Փաշինյանի կառավարությունը հաճախ հպարտությամբ ներկայացնում է Հայաստանի տնտեսական աճը՝ վարկանիշային ցուցանիշների միջոցով. «ՎՃՊ-ի աճ», «բարելավված զբաղվածություն», «աղքատության նվազում»: Սակայն իրականում սա հաճախ թվաբանական մանիպուլյացիա է, որը չի արտացոլում մարդկանց իրական կյանքը:

Օրինակ, 2025 թվականին ՀՀ ՎՃՊ-ն կազմել է 11,318 տրիլիոն դրամ ($29,2 մլրդ): Բայց այս թվերը գրեթե չեն արտացոլում տնտեսական ստաբիլ զարգացում կամ սեփական արտադրության աճ: 

• Հայաստանի տնտեսական աճը մեծապես հիմնված է արտերկրի շուկաներին հղում արված արտահանման վրա, ոչ թե ներքին արտադրության: 2024-ին արտահանման 74%-ը բաժին է ընկել ռեէքսպորտին, հատկապես ոսկի և էլեկտրոնիկա: 

• Մշակող արդյունաբերությունը, որը որոշ պաշտոնյաները համարում էին առաջնահերթություն, 2025-ին զգալիորեն նվազել է՝ որոշ ամիսների ընթացքում նույնիսկ 69%-ով:

Աշխատուժի ոլորտում պաշտոնական տվյալներով, կարծես թե, աճ կա, սակայն իրականում՝ բազմաթիվ մարդիկ դուրս են մնում աշխատուժի հաշվառումից, արտագաղթում։

Աղքատության մակարդակը նույնպես վիճակագրական փոփոխությունների արդյունք է, ոչ թե իրական բարելավում. 2024-ին հայտարարված անկումը՝ 23,7%-ից 21,7%-ի, պայմանավորված էր մեթոդոլոգիայի փոփոխությամբ, իսկ իրական ծախսերը բնակչության համար շարունակաբար աճում են:

Բազմավեկտոր քաղաքականություն. իրական ռիսկեր

Կառավարությունը հայտարարում է Եվրոպայի և ԵԱՏՄ-ի հետ հարաբերությունների բազմավեկտորություն, սակայն իրականում շատ քայլեր վտանգավոր են:

 • Կան այնպիսի նախաձեռնություններ, որոնք նվազեցնում են կապերը Ռուսաստանի հետ՝ կորուստներ պատճառելով տնտեսությանը: 2025-ին միայն այս ոլորտում կորուստը կազմել է մոտ 5,1 մլրդ դոլար:

 • Արևմտյան գործընկերների աջակցությունը հիմնականում գրանտներ և քաղաքական պայմաններով վարկեր է, ոչ թե իրական տնտեսական անկախություն ապահովող միջոցներ:

 • Ադրբեջանական և թուրքական ներդրումները հաճախ դառնում են քաղաքական ազդեցության գործիք, ոչ թե տնտեսական առաջխաղացման միջոց:

Այս ամենը ցույց է տալիս, որ «բազմավեկտորությունը» հաճախ նվազեցնում է Հայաստանի ստատուսն ու ինքնավարությունը միջազգային հարաբերություններում:

Տրանսպորտ և էներգետիկա 

• Ռելսային և տրանսպորտային նախագծերը հաճախ կախված են արտասահմանյան օպերատորներից, ինչը սահմանափակում է Հայաստանի վերահսկողությունը:

 • Էներգետիկ ոլորտում, հատկապես միջուկային ծրագրերում, ներդրված նոր տեխնոլոգիաները ունեն մեծ ռիսկեր և հաստատված չեն, ինչը սպառնում է էներգետիկ անկախությանը:

 • Նոր արտաքին կապերը Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ կարող են բերել մոնոպոլիական կախվածություն և բարձր գներ:

Այս բոլոր ոլորտներում Հայաստանի քայլերը շատ հաճախ նպաստում են անկախության կորստին:

Ազգային խորհրդանիշները և եկեղեցին 

• Հայ Առաքելական Եկեղեցու ինքնավարությունը նվազեցվում է՝ ֆինանսական և հողային վերահսկողության միջոցով:
 • Արտասահմանյան կրոնական կազմակերպությունները դառնում են ազդեցիկ՝ ֆինանսավորվելով ԱՄՆ-ից և Եվրոպայից:

 • Ազգային խորհրդանիշները, ինչպես Արարատ լեռը, պետական խորհրդանիշերը, կորցնում են մշակութային և շուկայական արժեքը:

 • Ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը նույնպես սպառվում է դիվանագիտական հարթությունում, մինչ Ադրբեջանը ակտիվորեն առաջ է մղում իր պատմական նարատիվը:

Այս գործընթացները հանգեցնում են նրան, որ Հայաստանը և հայ ժողովուրդը կորցնում են ազգային ինքնությունը և միջազգային հեղինակությունը:

Եզրակացություն

 1. Տնտեսական աճը մեծապես պայմանավորված է արտաքին հանգամանքներով, ոչ թե հետևողական քաղաքականությամբ:

 2. «Բազմավեկտորությունը» հաճախ նվազեցնում է ռուսական և ԵԱՏՄ-ի հետ կապերը՝ առանց հավասար փոխարինման:

 3. Արևմտյան գործընկերների աջակցությունը սահմանափակ է և պայմանավորված քաղաքական շահերով:

4. Տրանսպորտային և էներգետիկ նախագծերը մեծ ռիսկեր են պարունակում Հայաստանի անկախության համար: 

5. Ազգային խորհրդանիշները և եկեղեցու դիրքը գտնվում են զգալի վտանգի տակ, ինչը սպառնում է ազգի ինքնությանը և տնտեսական հեղինակությանը: