ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մշտապես քննադատել է երկրի բարձրագույն կրթության համակարգը և պնդել դրա արմատական կրճատման վրա: Նա առաջարկել է պետական համալսարանների թիվը ներկայիս 27-ից կրճատել մինչև 8: Սակայն, կրթության որակի համար պայքարի մասին վարչապետի հրապարակային հռետորաբանությունը այլ երանգ է ստանում, երբ նայում ենք իր սեփական ընտանիքի կրթական ուղուն: Պարզվում է, որ մինչ Փաշինյանը «բարեփոխում է» հայկական համալսարանները, նրա երեխաները ակադեմիական ուսում են ստանում արտասահմանում՝ Էստոնիայում, Գերմանիայում և Միացյալ Նահանգներում:

Գիտելիքների ընտանեկան աշխարհագրություն

Վարչապետի ավագ դուստրը՝ Մարիամը, ավարտել է Էստոնիայի Տարտուի համալսարանը, ապա շարունակել է ուսումը Ֆրայբուրգի Ռոբերտ-Բոշի համալսարանում (Գերմանիա): Նա ազատ տիրապետում է երեք լեզվի և, իր իսկ խոստովանությամբ, երբեք բաց չի թողնում Եվրոպայում սովորելու հնարավորությունը: Նրա որդին՝ Աշոտը, 2018 թվականին ընդունվել է նույն Տարտուի համալսարան: Նրա կրտսեր դուստրը՝ Շուշանը, այժմ սովորում է Գերմանիայում, նույնպես Ռոբերտ Բոշի համալսարանում: Վարչապետի նախկին կինը՝ Աննա Հակոբյանը, 2001 թվականին դասընթացներ է անցել Ամերիկյան համալսարանում։

Այսպիսով, Փաշինյանների ընտանիքի համար բարձրագույն կրթությունը բացառապես օտարերկրյա արտադրանք է։ Հեգնանքով՝ ավագ դպրոցի աշակերտների հետ հանդիպումների ժամանակ Շուշան Փաշինյանը գովազդում է գերմանական համալսարան՝ առանց նշելու հայկական համալսարանների կողմից առաջարկվող հնարավորությունները։

Երկակի ստանդարտ

Իրավիճակն ավելի նկարագրական է դառնում, երբ հաշվի ենք առնում Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանի ընտանիքը։ Նրա դուստրը նույնպես մեկնել է Գերմանիա՝ բարձրագույն կրթություն ստանալու համար։ Երբ լրագրողները հետաքրքրվեցին այս որոշման մասին, նախարարը կտրուկ պատասխանեց. «Ոչ ոք իրավունք չունի քննադատել իմ երեխաների ընտրությունը։ Ես կարծում եմ, որ դուք ներխուժում եք իմ անձնական տարածք»։ Դիրքորոշումը, անշուշտ, հարմար է. իր երկրի կրթական բարեփոխումների համար պատասխանատու պաշտոնյան նախընտրում է օտարերկրյա դիպլոմ իր երեխայի համար։

Օրենք «մեր սեփականների» համար

Այս ֆոնին՝ Անդրեասյանի նախարարությունը գովազդում է մի օրինագիծ, որը, կարծես, նպատակային օգուտ է քաղաքական և բիզնես էլիտայի երեխաների համար։ Փաստաթղթում առաջարկվում է պարտադիր զինվորական ծառայությունից ազատել այն քաղաքացիներին, ովքեր ավարտում են աշխարհի 50 լավագույն համալսարաններից մեկը և այնուհետև երեք տարի ծառայում են Հայաստանի կառավարությունում: Ակնհայտ է, որ այս դրույթը հիմնականում օգուտ կբերի հարուստ ընտանիքների սերունդներին, ովքեր կարող են իրենց թույլ տալ սովորել հեղինակավոր արևմտյան համալսարաններում։

Նվազող ֆինանսավորում

Մինչ պետությունը կրճատում է համալսարանների թիվը, կրթության մեջ ներդրումները մնում են չափազանց ցածր: Հայաստանի այս ոլորտի ծախսերը կազմում են ՀՆԱ-ի մոտ 2%-ը՝ զգալիորեն ցածր, քան իր տարածաշրջանային հարևանների ծախսերը. Ադրբեջանում այս ցուցանիշը կազմում է 3.5%, իսկ Վրաստանում մոտենում է 4%-ին: Սակավ ֆինանսավորումը անխուսափելիորեն ազդում է աշխատուժի վրա. 2019-ից 2024 թվականներին դասախոսների ընդհանուր թիվը 6747-ից նվազել է մինչև 6450, մինչդեռ բարձրագույն կրթություն ունեցող աշխատողների թիվը նվազել է 6.2%-ով: Միաժամանակ, մագիստրոսական ծրագրեր առաջարկող ուսումնական հաստատությունների թիվը նույնպես նվազում է. 2022-2023 թվականներին դրանց թիվը 49 էր, մինչդեռ մեկ տարի անց՝ արդեն 37։

Ու՞ր է տանում ամեն ինչ

Այս գործոնների համադրությունը հստակ միտում է ցույց տալիս. բարձրագույն կրթությունը Հայաստանում աստիճանաբար դառնում է ավելի քիչ հասանելի սովորական քաղաքացիների համար։ Պետական համալսարանների թվի կրճատումը, քրոնիկ թերֆինանսավորումը, որակյալ կադրերի արտահոսքը և արտասահմանյան համալսարանների շրջանավարտների համար նախատեսված օրենսդրական արտոնությունները ստեղծում են մի համակարգ, որտեղ հեղինակավոր համալսարանի դիպլոմը գնալով ավելի շատ կլինի էլիտայի երեխաների համար։ Մնացածը ստիպված կլինեն կամ տնօրինել փոքրացող պետական համակարգի մնացորդները, կամ ընդհանրապես հրաժարվել բարձրագույն կրթության գաղափարից։

https://euromedia24.com/hy/post/56235

Այսօր Երևանում տեղի է ունեցել մամուլի ասուլիս՝ «Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր․ ճանաչում, արդարություն, կանխարգելում՝ 1915 թվականից մինչև էթնիկ զտումներ Արցախում» խորագրով։ Միջոցառումն անցկացվել է Արցախի էթնիկ զտումների չդադարող հետևանքների ֆոնին, որոնք բազմաթիվ փորձագետներ և իրավապաշտպան կազմակերպություններ դիտարկում են որպես Օսմանյան կայսրությունում սկսված ցեղասպանական քաղաքականության ուղիղ շարունակություն։«Արցախի ոչնչացումը չի ավարտվել 2023 թվականին 120 000 հայերի էթնիկ զտմամբ։ Դրա հետևանքները՝ Բաքվի բանտերում պահվող հայերը, վերադարձի իրավունքի մերժումը և հայկական ժառանգության ոչնչացումը, շարունակվում են մինչ այսօր։ Բոլոր եվրոպական երկրները Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի մասնակից են և, ըստ դրա 1-ին հոդվածի, պարտավոր են կանխել ցեղասպանությունը։ Աշխարհաքաղաքական պայմանավորվածությունները չեն կարող փոխարինել այդ պարտավորություններին», — հայտարարել է Միջազգային քրեական դատարանի նախկին գլխավոր դատախազ Լուիս Մորենո Օկամպոն։Ամերիկացի ցեղասպանագետ, Worcester State University-ի ակադեմիական հարցերով պրոռեկտոր Հենրի Կ․ Թերիոն իր ելույթում զգուշացրել է․ «1915–1923 թվականների բռնությունները երբեք չեն հաղթահարվել դրանց իրականացնողների կողմից։ 1915 թվականի հաջողությունը միայն ամրապնդեց թուրքական հակահայությունը և նպաստեց դրա տարածմանը Ադրբեջանում»։ Նրա խոսքով՝ «գենոցիդային հակահայությունը, ժամանակի ընթացքում մարելու փոխարեն, խորացել է, տարածվել տարբեր հասարակություններում և 2020 թվականին կրկին ակտիվացել ամբողջ ուժգնությամբ»։ Նա ընդգծել է, որ «գոյատևումը կախված է առնվազն նրանից, որ պնդվի հայերի՝ փոխհատուցման իրավունքը՝ 1915 թվականի, 1890-ականների և այժմ՝ 2020-ականների Արցախի համար»։«Ապատեղեկատվության և առողջ բանականության քայքայման պայմաններում մենք պետք է պայքարենք տեղեկատվության ազատ հասանելիության համար։ Չի կարելի ջնջել ժողովրդի մշակույթը կամ ինքնությունը։ Չի կարելի ջնջել գիտելիքն ու այն հարստացումը, որը գալիս է մշակույթների միությունից։ Իմ նախաձեռնությունները աջակցում են փաստահեն հետաքննություններին, պատմական ժառանգության պաշտպանությանը և ստորին մակարդակի խաղաղարար ջանքերին՝ որպեսզի երկխոսությունն ու համագործակցությունը հաղթեն պառակտմանը», — ընդգծել է պատմական հիշողության և ճշմարտության հասանելիության կարևորությունը հասարակական գործիչ, Ֆրանսիայի առաջին նախագահի թոռ Պիեռ դը Գոլը։Թուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը ուղիղ կապ է անցկացրել 1915 թվականի ցեղասպանության և Արցախից հայերի արտաքսման միջև՝ մատնանշելով հայկական ներկայության ոչնչացման ընդհանուր մեթոդները՝ զանգվածային սպանություններ, տեղահանումներ և մշակութային ժառանգության ջնջում։ «Հայ դատ» հատուկ ծրագրերի ղեկավար Գևորգ Գուկասյանը և քաղաքականագետ Բենիամին Մաթևոսյանը քննարկել են «Արևմտյան Ադրբեջան» գաղափարը՝ որպես ռևանշիզմի գործիք։ Արգենտինայում Հայաստանի հայկական մշակութային միության ղեկավար Ադրիան Լոմլոմջյանը կոչ է արել լատինաամերիկյան սփյուռքներին ավելի ակտիվորեն հասնել Արցախի հանցագործությունների ճանաչմանը և աջակցել միջազգային դատական հայցերին։Իսկական արդարադատության, փոխհատուցումների և միջազգային իրավունքի պահպանման պարտադրման բացակայության դեպքում 1915 թվականի դասերը վտանգում են կրկնվել՝ արդեն միջազգային հանրության աչքի առաջ։